Του Μάριου Αναστασίου Μπίκα
O Μητροπολίτης της Παραμυθιάς Αθηναγόρας εναντίον της μετονομασίας ορισμένων Κοινοτήτων και συνοικισμών της Ηπείρου
O Μητροπολίτης Αθηναγόρας (βιογραφικό)
Ο Μητροπολίτης Αθηναγόρας (Ελευθερίου κατά κόσμο) γεννήθηκε το 1894 στις Αλατσάτες της Σμύρνης. Το 1925 εκλέχτηκε Μητροπολίτης Παραμυθιάς στην οποία υπηρέτησε ως το 1932 και στη συνέχεια παραιτήθηκε λόγω ασθενείας. Απεβίωσε το 1944 στο Χαλάνδρι της Αθήνας στο οποίο διέμενε μόνιμα.
Στα χρόνια που υπηρέτησε ως Μητροπολίτης στην Παραμυθιάς η περιοχή της μαστίζονταν από τοπικούς κυρίως λήσταρχους, οι οποίοι χωρίς ίχνος ανθρωπιάς φόνευαν, λήστευαν και απήγαγαν αθώους, ζητώντας για την απελευθέρωσή τους λύτρα. Και, επειδή η Κυβέρνηση της Ελλάδας δεν μπορούσε να τους εξοντώσει, εξόριζε ολόκληρες οικογένειες με ανήλικα παιδιά, που είχαν συγγένεια μαζί τους. Ενάντια στην απόφαση αυτή τάχθηκε με δημοσιεύματα στον Ηπειρώτικο τύπο ο Αθηναγόρας, προτεί-νοντας μάλιστα και λύσεις.
Επίσης το καλοκαίρι του 1928 απήχθηκε από δύο γνωστούς ληστές, ντυμένοι χωροφύλακες, από την οικία του στην Παραμυθιά ο μεγαλο-κτηματίας Αγάκος Πρόνιος και για την απελευθέρωσή του ζήτησαν από τη σύζυγό του λύτρα σε χρυσάφι, μετρημένα σε φορτώματα. Για την εν λόγω απαγωγή ο Αθηναγόρας τάχθηκε εναντίον των ληστών και πρότεινε την άμεση απελευθέρωση του Αγάκου Πρόνιου.
Εκδοθέντα βιβλία του, εκ των οποίων πολλά σήμερα είναι διαθέσιμα
– Βοδα – βιρός
– Ο δελφικός Τρίπους
– Η Ομηρική Αιθιοπία και η Λέσβος
– Πλουμάριον
– Αικατερίνη
– Ο Χρυσός Ομηρικός κόσμος
– Η μαύρη Βίβλος για την επαρχία της Παραμυθιάς ( δεν είναι γνωστό αν εκδόθηκε)
– Αι νήσοι των Παξών.
– Η Πρωτοελληνική
– Χάος = Θεός κ.ά.
O Μητροπολίτης της Παραμυθιάς Αθηναγόρας κατά της μετονομασίας ορισμένων Κοινοτήτων και συνοικισμών της Ηπείρου
Ο Μητροπολίτης Παραμυθίας Αθηναγόρας, παρά το γεγονός ότι ήταν μέλος της Επιτροπής μετονομασίας των Κοινοτήτων και συνοικισμών της Ηπείρου, με τρία άρθρα του, δημοσιευθέντα στην εφημερίδα Ελευθερία των Ιωαννίνων, το Μάιο του 1928, τάσσεται όχι μόνο εναντίον της μετονομασίας ορισμένων εκ τούτων, αλλά και εναντίον σε δοθέντα ονόματα. (Περισσότερες λεπτομέρειες π.κ.)
Παραθέτουμε πιο κάτω απόσπασμα από το πρώτο άρθρο του και ολόκληρο το δεύτερο.
Αφορμή για να ερευνήσω τα παρακάτω άρθρα, μού έδωσε ο φίλος μου Παναγιώτης Χαραλάμπους Γεωργίου από την Οσδίνα, σήμερα Πέντε Εκκλησιές, του Δήμου Σουλίου
Α΄. άρθρο
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ (εφημερίδα)
΄Ετος Στ΄. Αριθ. 464, 14 Μαΐου 1928
« ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΤΟΝΟΜΑΣΙΑΣ
ΤΩΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ
(΄Εγγραφον της Α΄. Σεβασμιότητος του Μητροπολίτου Παραμυθίας και Πάργας κ. Αθηναγόρα προς την Γενικήν Διοίκησιν της Ηπείρου)
Λαβόντες σήμερον το υπ’ αριθμόν 13679 έγγραφον υμών, δι’ ου ζητείτε να ανακοινώσομεν εις την Γενική Διοίκησιν της Ηπείρου τας παρατηρήσεις μας δια μία εκάστην Κοινότητα ή συνοικισμόν, « οποίον όνομα θα δοθεί εις ταύτας, λόγω Ιστορίας, της θέσεως, ή των ειδικών συνθηκών, υφ’ ας βιούσιν οι κάτοικοι τούτων, σπεύδομεν να σας απαντήσομεν :
Σχετικώς προς το ζήτημα τούτο και άλλοτε ελάβομεν παρά της Γενικής Διοικήσεως δις και τρεις παρόμοια έγγραφα εις τα οποία επροθυμοποιή-θημεν να απαντήσομεν δια μακρόν, ανακοινούντες τας σκέψεις και τας απόψεις ημών, αλλά και δια του Τύπου των Ιωαννίνων δεν εδιστάσαμεν να διατυπώσομεν αυτάς και σήμερον πάλιν, λαβόντες αφορμήν εκ του εγγράφου υμών, ουχί όμως ως Μητροπολίτης Παραμυθίας, αλλ’ ως Ιεράρχης Αθηναγόρας ο τόσα έτη της ασθενικής του ζωής καταναλώσας εις την μελέτην της Ιστορίας της ατυχεστάτης ταύτης χώρας ήτις λέγεται ΄Ηπειρος, και όστις σήμερον, έτι, μεθ’ όλον τον φόρτον των ποιμαντο-ρικών αυτού καθηκόντων υποκλέπτων εσαυτόν, αφιαιρεί εις την μελέτην της χώρας ταύτης και τας ελαχίστας ώρας της σχολής του.
Σας ομολογούμεν ειληκρινώς ότι έκπληξις, λύπη και αγανάκτησις επλήρωσε την ψυχήν μας όταν ανέγνωμεν εις τας εφημερίδας τας διαπραχθείσας μετονομασίας των Κοινοτήτων της ημετέρας και εν τούτω ακόμη ατυχούς Επαρχίας, διότι δεν ηδυνήθημεν να εννοήσομεν τι επιτέλους επιδιώκεται δια της τόσον εσπευσμένης ταύτης εργασίας και τι έχει να κερδίσει η Ιστορία της Θεσπρωτίας από τας τοιαύτας μετονομασίας, αι οποίαι ενώ ουδέν θετικόν συνεισφέρουν επί πλέον συγχύζουν και συσκοτίζουν την τόσο σκοτεινή Ηπειρωτική Ιστορία.
Ούτω π.χ. την Κοινότητα Αγυιάς, παρά την Πάργαν, η Επιτροπήν μετέτρεψε εις Αγίαν. Διατί; ίσως διότι η κεντρική εκκλησία του χωριού τιμάται επ’ ονόματι της Αγίας Παρασκευής, ωσεί τοιούτος ναός, μόνον εις το χωρίον τούτο να υπήρχε. Το όνομα της Αγυιάς, σύνηθες άλλως τε και αλλαχού και εν Θεσσαλία, της Αγιάς της Γκίη = Αγκίη ως αρχικώς θα ελέγετο, αλβανιστί = κόλπος, έχει ολόκληρον Ιστορίαν.
Αφού όμως η Επιτροπή μετονόμασεν αυτήν, έπρεπε να αλλάξει και το όνομα της ιστορικής Πάργας, αποικίας ούσης της Αγυιάς, της Γκίη = Πάργκa = Πάργα. …
Το συνοικισμόν Αρίλας τον είπαν Κεφαλλάρι ! Ασφαλως ο δους την πληροφορίαν ταύτην εις την Επιτροπήν ήτο τελείως ανιστόρητος, αγνοών την Βυζαντινήν Αρίλαν ».
Β΄. άρθρο
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
΄Ετος Στ. Αριθ. 468, Πέμπτη 17 Μαΐου 1928
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΤΟΝΟΜΑΣΙΑΣ
ΤΩΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ
(΄Εγγραφον της Α. Σεβασμιότητος του Μητροπολίτου Παραμυθίας και Πάργας κ. κ. Αθηναγόρα προς την Γενικήν Διοίκησιν της Ηπείρου)
(Συνέχεια εκ του προηγουμένου)
« Αλλά το πράγμα καταντά και γελοίον.
Την ΄Αρπιτσαν, η οποία παράγεται από το «αρ» (αλβανιστί – χωράφι, αλλά και ελληνιστί άρουρα) και που «πους )= πηγάδι – πηγαδοχώραφον, ως εκ των πολλών φρεάτων, τα οποία έχει, την εβάπτισεν η Επιτροπή Πέρδικα ! ! ! , πέρδικα δε εκεί ούτε δια μεζέν δεν ευρίσκεται ! Γιατί λοιπόν Πέρδικα ; ενώ υπάρχουν τόσαι τοποθεσίαι αρχαίαι, δεν ηδύνατο η Επιτροπή να εκλέξει μιαν ;
Την Καρτέρεζα ονόμασαν Καρτέρι, δηλαδή « ΄Αλλαξε ο Μανωλιός κι έβαλε το βρακί του αλλοιώς » !
Το χωρίο αυτό της Μαζαρακιάς, το μόνον εναπομείναν χριστιανικόν, διότι πάντα τα άλλα είχον εξισλαμισθεί, οι μωαμεθανοί Αλβανοί ονόμασαν πριφρονητικώς : Κόκτερεζα, δηλαδή Γουρουνοκέφαλο, όπως οι τουρκόφωνοι μωαμεθανοί εκάλουν τους Χριστιανούς « Ντομούζ (χοίρους, γουρούνια). Αφού λοιπόν δεν αποδίδουν την πραγματικήν σημασίαν του, ας το άφηνον « Καρτέρεζαν » με την αλβανικήν, έστω, κατάληξιν, όπως είχαν αφήσει και την Πρέβεζαν με όλην την αλβανική της καταγωγήν και την αλβανικοτάτην κατάληξίν της !
Τας ΄Αρτσας πάλιν, παρά την πεδιάδα της Αχερουσίας τον ονόμασαν Νάρκισο !!! Ποία σχέσης προς Διός ! υπάρχει μεταξύ ΄Αρτας και Ναρκίσσου; Τότε ας ονομάσουν και την ΄Αρταν Μεγάλην Νάρκισσο, διότι ό,τι σημαίνει ΄Αρτα, το αυτό σημαίνει και η ΄Αρτσα, διότι αμφότερα έχουν την αυτήν ρίζαν « Αρ » – άρουρα, πεδιάς, κάμπος εκτεταμένος !
Το αυτό λέγομεν και δια το Μορφάτι, ήδη Μόρφι, και τα τοιαύτα άλλα ανάλατα αναβαπτίσματα. Και το γελοιοδέστερον :
Το Ζελεσσό, το μόνον, το μοναδικόν χωρίον δια την βλάστησίν του, ονομάσθη Ξηρόλοφος !
Αλλά εγένετο και κάτι χειρότερον δια την Ιστορίαν : Το παρά τον Καλαμάν χωρίον Οσδινα το εβάπτισαν πέντε Εκκλησιές, διότι πέντε αραιοί ναοί κάπου εκεί ευρίσκονται ! Και όμως το χωρίον τούτο ήτο, κατά τον Μεσαίωνα πόλις, έχον Επισκοπήν, εκ τούτου δε του ονόματος εξηκρι-βώσαμεν ολόκληρον Ιστορίαν δώδεκα και πλέον αιώνων (ην προσεχώς ελπίζομεν να δημοσιεύσομεν), ενώ με τες « πέντε Εκκλησιές » ουδέν θα ιδυνάμεθα να εύρωμεν, τουναντίον μάλιστα χάνομεν τον τόσον άλλωστε λεπτόν μίτον δια του οποίου και μόνον θα δυνηθώμεν να ανιχνεύσομεν τον χαώδη Λαβύρινθον της Ηπειρωτικής Ιστορίας.
Και ταύτα μεν εν ολίγοις περί των έως τώρα διαπραχθέντων, ήδη όμως μοι αποστέλλετε ολόκληρο κατάλογον προς το βάπτισμα ευπρεπιζομένων χωρίων. Βεβαίως όχι. Δεν θα γίνω ποτέ νονός των. Θα διέπραττον θανάσιμον αμάρτημα, κατά της Ιστορίας, εις τον ναόν της οποίας ευλαβή ιεροφάντην έταξα εμαυτόν. Διότι, σας παρακαλώ, πώς να ονομασθεί η Βέλιανη[1] με τα απέραντα πελασγικά της τείχη, περί των οποίων γράφουν όλοι οι περιηγηταί; ΄Εχομεν δε και Οικογενείας ως τους Βελιανίτας των Παξών και της Κερκύρας, οι οποίοι κατάγονται εκ Βέλιανης και το θεωρούν καύχημά των και έρχονται από καιρού εις καιρόν ως εις προσκύνημα. Αλλ’ αν η Επιτροπή, αντί παντός μέσου, θέλει να « βαπτίζει και μυρώνει και άρα, ζήση μη ζήση », τότε ας την ονομάσει Λάρισσαν, η οποία σημαίνει μέγα τείχος. Ευρίσκομεν δε αυτήν εις τας εν Δωδώνη ανασκαφάς του Καραπάνου Λάρισαν, Θεσπρωτικήν.
Την Βουρσίναν πάλιν με το κάστρον της, το τόσον γνωστόν εκ της Ιστορίας του Δεσπότου Θωμά του Πρελιούμπου, διατί να την μετονο-μάσομεν;
Την Γραννίτσαν την περίφημον Τουρκογρανίτσαν, την εξάκουστον εις τας παραδόσεις της Ηπείρου δια την αποστασίαν του ηρωικού Ιεράρχου Διονυσίου του Τρίκκης (Επισκόπου), του φιλοσόφου, πώς να την ονομάσομεν;
Την Δράγανην, την κοιτίδα της θρυλικής Οικογενείας των Μποτσαραίων, διατί να την χαλάσομεν;
Την Δραγουμήν πώς να την ονομάσομεν; Δραγουμήν έχει και η Επαρχία Ιωαννίνων παρά την Παλιουρήν, Ας βαπτίσουν και εκείνην, ας βαπτίσουν και αυτήν με το ίδιον όνομα ! »
Ακριβές αντίγραφο
23.03.2026
Μάριος Αναστασίου Μπίκας
[1]. Η Κοινότητα Βέλλιανη, μετά την πάροδο πολλών δεκαετιών από τη δημοσίευση του παραπάνω άρθρου (17.05.1928), την 1η Γενάρη του 1959, σύμφωνα με το υπ’ αριθμ. 1916/10/30.01.1959 έγγραφο της Νομαρχίας Ηγουμενίτσας, μετονομάστηκε σε Χρυσαυγή και εκ τούτου οι κάτοικοί της Χρυσαυγίτες.
